तृतीयः पाठः

नपुंसकलिङ्गः

अकारान्तः नपुंसकलिङ्गः फल-शब्दः – Case-forms of the word फल ending in अ (Neuter gender).

 

विभक्तिः 

एकवचनम् 

द्विवचनम् 

बहुवचनम् 

Case 

प्रथमा

फलम्

A fruit

फले

Two fruits

फलानि

Many fruits

Nominative

द्वितीया

फलम्

To a fruit

फले

To two fruits

फलानि

To many fruits

Accusative

तृतीया

फलेन

By a fruit

फलाभ्याम्

By two fruits

फलैः

By many fruits

Instrumental

चतुर्थी

फलाय

For a fruit

फलाभ्याम्

For two fruits

फलेभ्यः

For many fruits

Dative

पञ्चमी

फलात्

From a fruit

फलाभ्याम्

From two fruits

फलेभ्यः

From many fruits

Ablative

षष्ठी

फलस्य

Of a fruit

फलयोः

Of two fruits

फलानाम्

Of many fruits

Possessive or Genitive

सप्तमी

फले

On fruit, in fruit

फलयोः

On two fruits, in two fruits

फलेषु

On many fruits, in many fruits

Locative

संबोधनप्रथमा

हे फल

Oh! Fruit

हे फले

Oh! Two fruits

हे फलानि

Oh! Fruits

Vocative

 

Note:

1.The case-forms of words in Masculine and Neuter gender ending in are the same except those in nominative, accusative and vocative cases.

2. Case-forms of nominative and accusative in the words in Neuter gender ending in are similar

वार्तालापः - अभ्यासः

वार्तालापः – A dialogue

 सुरेशः – मित्र ! त्वं किं करोषि ?

दिनेशः – अहं गृहं गच्छामि ।

सुरेशः- तव गृहं कुत्र अस्ति ?

दिनेशः –समीपे एव अस्ति मम गृहम् ।

सुरेशः-आगच्छामि अहम् अपि त्वया सह ।

दिनेशः –पश्य, इदं विशालं गृहं मम ।

सुरेशः-अत्र सुन्दरम् उद्यानम् अपि अस्ति । नानाविधाः वृक्षाः च सन्ति ।

दिनेशः –आगच्छ, अत्र तिष्ठ, किम् इदानीं दुग्धं पिबसि ?

सुरेशः-न अहम् पिबामि सायंकाले दुग्धम् ।

दिनेशः –तर्हि आगच्छ, पश्य मया सह गृहं मम । अस्मिन् गृहे पञ्च द्वाराणि सन्ति । बहूनि च वातायनानि अपि सन्ति ।

सुरेशः-अत एव विपुलः प्रकाशः पवनः च आगच्छति । कति कक्षाः सन्ति अस्मिन् ?

दिनेशः –नव कक्षाः एकः सभाजनकोष्ठः च ।

सुरेशः-जलार्थं किं कूपः अस्ति अथवा नलः ?

दिनेशः –नलेन एव कार्यम् भवति, कूपस्य आवश्यकता न अस्ति ।

सुरेशः-अत्र किं पाकगृहं, स्नानगृहं शौचकूपः इत्यादिकं सर्वम् अस्ति ?

दिनेशः –बाढं, सुविशालः आवारः सुदीर्घम् च अङ्गणम् अपि अस्ति ।

सुरेशः-तर्हि सुन्दरं तव गृहम् । अस्तु तर्हि इदानीं गच्छामि ।

दिनेशः –गच्छ, पुनः आगमनाय ।

वार्तालापः - अनुवादः

शब्दाः = Words

Words

 1. गृहम् –house

2. द्वारम् –door

3. कक्षः –room

4. वातायनम् – window

5. सभाजनकोष्ठः – drawing room

6. नलः – tap

7. कूपः – well

8. पाकगृहम् – kitchen

9. स्नानगृहम् – bathroom

10. शौचकूपः – lavatory

11. तर्हि – of course, then

12. आवारः – Compound

13. अङ्गणम् – Courtyard

14. प्रकोष्ठः – Verandah

15. गोष्ठः – Cow-shed

16. आसनम् – Seat

17. भाटकम् – Rent

18. सोपानः – Staircase

19. इदानीम् – Now, at this time.

20. तदानीम् – Then, at that time.

21. पवनः – Wind

22. नानाविधाः – Of different kinds.

 

 

1. कः -who;

2. यः -who, that;

3. कथम् – how;

4. इत्थम् – in this way, thus;

5. शीतलम् -cold,cool;

6. उष्णम् -hot;

7. कवोष्णम् – temperate;

8. लवणम्-salt;

9. किम्-what,any;

10. किमपि -something.

अभ्यासः

Translate the following sentences into Sanskrit:

 1. What do you do in the house?

2. None is there at the door.

3. Who is studying in the room?

4. The air comes through the window.

5. The water of the tap is cold.

6. I am dining in the kitchen.

7. He is not in the bath-room.

8. A boy plays in the compound.

9. He does not come here at this time.

10. The staircase of the house is big.

11. There is water in the well.

12. He does not take bath.

13. I do not go in the garden.

14. Who is playing there?

15. A horse is running in the garden.

अभ्यासः - उत्तराणि

Translate the following sentences into Sanskrit:

 1. What do you do in the house?

त्वं गृहे किं करोषि ?

 

2. None is there at the door.

द्वारे कोऽपि न अस्ति ।

 

3. Who is studying in the room?

कः कक्षे पठति ?

 

4. The air comes through the window.

पवनः वातायनात् आगच्छति ।

 

5. The water of the tap is cold.

नलस्य जलं शीतलम् अस्ति ।

 

6. I am dining in the kitchen.

अहं पाकशालायां भोजनं करोमि ।

 

7. He is not in the bath-room.

सः स्नानगृहे न अस्ति ।

 

8. A boy plays in the compound.

एकः बालकः आवारे क्रीडति ।

 

9. He does not come here at this time.

इदानीं सः अत्र न आगच्छति ।

 

10. The staircase of the house is big.

गृहस्य सोपानः विशालः अस्ति ।

 

11. There is water in the well.

कूपे जलम् अस्ति ।

 

12. He does not take bath.

सः स्नानं न करोति ।

 

13. I do not go in the garden.

अहं उद्याने न गच्छामि ।

 

14. Who is playing there?

कः तत्र क्रीडति ?

 

15. A horse is running in the garden.

एकः अश्वः उद्याने धावति ।

क्रियापदानि

क्रियापदानि – Verbs

 लिख् – To write

लिखति (He) writes; लिखसि (You) write; लिखामि – (I) write.

 

स्था – To stay, to stand.

तिष्ठति (He) stands. तिष्ठसि (You) stand. तिष्ठामि (I) stand.

 

खाद – To eat

खादति – (He) eats. खादसि – (You) eat. खादामि – (I) eat.

अभ्यासः

Translate the following sentences into English:

 १.अस्ति भोजने लवणम् ।

 

२.दुग्धं तु मधुरं भवति ।

 

३.कः मधुरं पक्वान्नं खादति ?

 

४.सः सदैव पाकगृहे तिष्ठति ।

 

५.न अहम् तत्र तिष्ठामि ।

 

६.तर्हि कः तत्र वातायने तिष्ठति ?

 

७.यः पत्रं लिखति सः तत्र तिष्ठति ।

 

८.तत्र किं रामचन्द्रः पत्रं लिखति ?

 

९.न हि तत्र तु विजयकुमारः पत्रं लिखति ।

 

१०.यः शीतेन जलेन स्नानं करोति सः स्वस्थः भवति ।

 

११.रामः तु कूपस्य जलेन प्रातःकाले स्नानं करोति ।

 

१२.पश्चात् सभाजनकोष्ठम् अध्ययनार्थं गच्छति ।

 

१३.तत्र उपवने बालकः क्रीडति ।

 

१४.त्वं न क्रीडसि बालकेन सार्धम् ?

 

१५.सायंकाले भ्रमणम् स्वास्थ्याय लाभप्रदं भवति ।

अभ्यासः - उत्तराणि

Translate the following sentences into English:

 १.अस्ति भोजने लवणम् ।

1. There is salt in the meals.

 

२.दुग्धम् तु मधुरं भवति ।

2. Indeed, the milk is sweet.

 

३.कः मधुरं पक्वान्नं खादति ?

3. Who eats sweet cooked food?

 

४.सः सदैव पाकगृहे तिष्ठति ।

4. He always stands in the kitchen.

 

५.न अहं तत्र तिष्ठामि ।

5. I do not stand there.

 

६.तर्हि कः तत्र वातायने तिष्ठति ?

6. Then, who stands near the window there?

 

७.यः पत्रं लिखति सः तत्र तिष्ठति ।

7. He who writes the letter, stands there.

 

८.तत्र किं रामचन्द्रः पत्रं लिखति ?

8. Does Ramachandra write a letter there?

 

९.न हि तत्र तु विजयकुमारः पत्रं लिखति ।

9. No, Vijayakumar writes a letter there.

 

१०.यः शीतेन जलेन स्नानं करोति सः स्वस्थः भवति ।

10. Whoever bathes in the cold water, becomes healthy.

 

११.रामः तु कूपस्य जलेन प्रातःकाले स्नानं करोति ।

11. Rama bathes in the morning using the water of the well .

 

१२.पश्चात् सभाजनकोष्ठम् अध्ययनार्थं गच्छति ।

12. Afterwards (he) goes to the drawing room for learning.

 

१३.तत्र उपवने बालकः क्रीडति ।

13. The boy plays there in the garden.

 

१४.त्वं न क्रीडसि बालकेन सार्धम् ?

14. Will you not play along with the boy?

 

१५.सायंकाले भ्रमणं स्वास्थ्याय लाभप्रदं भवति ।

15. Walking in the evening is beneficial for good health.

धातु्रूपाणि

 

गम् ( गच्छ ) – To go

विभक्तिः

एकवचनम्

द्विवचनम्

बहुवचनम्

प्रथमपुरुषः

सः गच्छति

He goes

तौ गच्छतः

Those two go

ते गच्छ न्ति

They all go

मध्यमपुरुषः

त्वं गच्छसि

You go

युवां गच्छथः

You two go

यूयं गच्छथ

You all go

उत्तमपुरुषः

अहं गच्छामि

I go

आवां गच्छावः

We two go

वयं गच्छामः

We all go

पा ( पिब ) – To drink

विभक्तिः

एकवचनम्

द्विवचनम्

बहुवचनम्

प्रथमपुरुषः

सः पिबति

तौ पिबतः

ते पि ब न्ति

मध्यमपुरुषः

त्वं पिबसि

युवां पिबथः

यूयं पिबथ

उत्तमपुरुषः

अहं पिबामि

आवां पिबावः

वयं पिबामः

भू – To be, to become

विभक्तिः

एकवचनम्

द्विवचनम्

बहुवचनम्

प्रथमपुरुषः

सः भवति

तौ भवतः

ते भवन्ति

मध्यमपुरुषः

त्वं भवसि

युवां भवथः

यूयं भवथ

उत्तमपुरुषः

अहं भवामि

आवां भवावः

वयं भवामः

पठ् – To read, to study

विभक्तिः

एकवचनम्

द्विवचनम्

बहुवचनम्

प्रथमपुरुषः

सः पठति

तौ पठतः

ते पठन्ति

मध्यमपुरुषः

त्वं पठसि

युवां पठथः

यूयं पठथ

उत्तमपुरुषः

अहं पठामि

आवां पठावः

वयं पठामः

दृश ( पश्य ) – To see

विभक्तिः

एकवचनम्

द्विवचनम्

बहुवचनम्

प्रथमपुरुषः

सः पश्यति

तौ पश्यतः

ते पश्यन्ति

मध्यमपुरुषः

त्वं पश्यसि

युवां पश्यथः

यूयं पश्यथ

उत्तमपुरुषः

अहं पश्यामि

आवां पश्यावः

वयं पश्यामः

 

क्रीड् – To play

विभक्तिः

एकवचनम्

द्विवचनम्

बहुवचनम्

प्रथमपुरुषः

सः क्रीडति

तौ क्रीडतः

ते क्रीडन्ति

मध्यमपुरुषः

त्वं क्रीडसि

युवां क्रीडथः

यूयं क्रीडथ

उत्तमपुरुषः

अहं क्रीडामि

आवां क्रीडावः

वयं क्रीडामः

वद् -To speak

विभक्तिः

एकवचनम्

द्विवचनम्

बहुवचनम्

प्रथमपुरुषः

सः वदति

तौ वदतः

ते वदन्ति

मध्यमपुरुषः

त्वं वदसि

युवां वदथः

यूयं वदथ

उत्तमपुरुषः

अहं वदामि

आवां वदावः

वयं वदामः

अस् -To be, to exist.

विभक्तिः

एकवचनम्

द्विवचनम्

बहुवचनम्

प्रथमपुरुषः

सः अस्ति

तौ स्तः

ते सन्ति

मध्यमपुरुषः

त्व म् असि

युवां स्थः

यूयं स्थ

उत्तमपुरुषः

अह म् अस्मि

आवां स्वः

वयं स्मः

धाव् – To run

विभक्तिः

एकवचनम्

द्विवचनम्

बहुवचनम्

प्रथमपुरुषः

सः धावति

तौ धावतः

ते धावन्ति

मध्यमपुरुषः

त्वं धावसि

युवां धावथः

यूयं धावथ

उत्तमपुरुषः

अहं धावामि

आवां धावावः

वयं धावामः

 

पत् -To fall

विभक्तिः

एकवचनम्

द्विवचनम्

बहुवचनम्

प्रथमपुरुषः

सः पतति

तौ पततः

ते पतन्ति

मध्यमपुरुषः

त्वं पतसि

युवां पतथः

यूयं पतथ

उत्तमपुरुषः

अहं पतामि

आवां पतावः

वयं पतामः

आ + गच्छ -To come

विभक्तिः

एकवचनम्

द्विवचनम्

बहुवचनम्

प्रथमपुरुषः

सः आगच्छति

तौ आगच्छतः

ते आगच्छन्ति

मध्यमपुरुषः

त्वम् आगच्छसि

युवाम् आगच्छथः

यूयम् आगच्छथ

उत्तमपुरुषः

अहम् आगच्छामि

आवाम् आगच्छावः

वयम् आगच्छामः

लिख् -To write

विभक्तिः

एकवचनम्

द्विवचनम्

बहुवचनम्

प्रथमपुरुषः

सः लिखति

तौ लिखतः

ते लिखन्ति

मध्यमपुरुषः

त्वं लिखसि

युवां लिखथः

यूयं लिखथ

उत्तमपुरुषः

अहं लिखामि

आवां लिखावः

वयं लिखामः

 

कृ – To do, to perform

विभक्तिः

एकवचनम्

द्विवचनम्

बहुवचनम्

प्रथमपुरुषः

सः करोति

तौ कुरुतः

ते कुर्वन्ति

मध्यमपुरुषः

त्वं करोषि

युवां कुरुथः

यूयं कुरुथ

उत्तमपुरुषः

अहं करो मि

आवां कुर्वः

वयं कुर्मः

स्था ( तिष्ठ ) – To stay, to stand.

विभक्तिः

एकवचनम्

द्विवचनम्

बहुवचनम्

प्रथमपुरुषः

सः तिष्ठति

तौ तिष्ठतः

ते तिष्ठन्ति

मध्यमपुरुषः

त्वं तिष्ठसि

युवां तिष्ठथः

यूयं तिष्ठथ

उत्तमपुरुषः

अहं तिष्ठामि

आवां तिष्ठावः

वयं तिष्ठामः

Memorise

Memorise

 

अहम् (I) आवाम् (We two) वयम् (We all)
त्वम्(You) युवाम् (You two) यूयम् (You all)
सः (He) तौ (They two) ते (They all)
सा (She) ते (They two) ताः (They all)
तत् (That) ते (Those two) तानि (Those all)
रामः (Rama) रामौ (Two Ramas) रामाः (Many Ramas)

Questions

  • 0

    Varthalapaha- answers?

    Padmavathy
    Reply

    The answers for varthalapaha is not given for lesson no. 3.

  • 0

    Go

    Anuabhinav
    Reply

    Of